Jeszcze pięć minut temu było w świetnym humorze, oglądało coś przez okno i pytało, kiedy dojedziecie. Teraz jest blade, milczące, a chwilę później prosi, żebyś zatrzymała auto. Za każdym razem, kiedy wsiadacie na dłuższą trasę, gdzieś w Tobie pojawia się to samo pytanie. Dlaczego akurat je to spotyka.
Stoicie na parkingu przy stacji paliw, dziecko dochodzi do siebie po kilku minutach na świeżym powietrzu, a Ty zastanawiasz się, co poszło nie tak. Ktoś doradził Ci, żeby nie jadło nic przed podróżą. Ktoś inny, żeby jadło koniecznie coś lekkiego, bo pusty żołądek jest jeszcze gorszy. Wypróbowałaś już chyba wszystko, od otwartego okna po tabletki z apteki, a mdłości i tak wracają, kiedy tylko droga robi się bardziej kręta.
Najprostsze wytłumaczenie, które słyszysz od innych rodziców, brzmi znajomo. Dziecko ma po prostu słaby żołądek albo jest wrażliwe na jedzenie w podróży. Inni mówią, że to kwestia wieku i że z tego wyrasta, tak jak z wielu rzeczy. Jeszcze inni sugerują, że dziecko po prostu nie jest przyzwyczajone do dłuższych tras i z czasem się zahartuje.
Każde z tych tłumaczeń ma sens, dopóki nie zestawisz ich z tym, co widzisz na własne oczy. Skoro to żołądek, to dlaczego mdłości nasilają się akurat na zakrętach, a nie na prostym odcinku autostrady. Skoro to kwestia przyzwyczajenia, to dlaczego po latach jeżdżenia tą samą trasą do babci nic się nie zmienia. Skoro to wiek, to dlaczego rodzeństwo w tym samym wieku, jadące tym samym autem, nie ma żadnego problemu. Żołądek reaguje na to, co dzieje się w organizmie, ale nie tłumaczy, dlaczego jedno dziecko czuje się źle akurat w samochodzie, a drugie może czytać komiks przez całą trasę.
Odpowiedź leży gdzie indziej, w miejscu, o którym rzadko myśli się przy okazji mdłości. W uchu wewnętrznym każdego z nas znajduje się układ przedsionkowy, drobny mechanizm, który nieustannie informuje mózg o tym, czy ciało się porusza, w którą stronę i jak szybko. Kiedy jedziecie autem, ten układ czuje każde przyspieszenie, każdy zakręt, każde hamowanie. Jednocześnie oczy dziecka, jeśli patrzy na telefon, książkę czy oparcie fotela przed sobą, widzą obraz, który stoi w miejscu.
Mózg dostaje wtedy dwa sprzeczne sygnały naraz. Układ przedsionkowy mówi, że ciało się porusza i skręca. Oczy mówią, że wszystko dookoła jest nieruchome. U dorosłego układu nerwowego ten konflikt zwykle przechodzi niezauważony albo kończy się lekkim dyskomfortem. U dziecka, którego układ integracji sensorycznej wciąż się kształtuje, ten sam konflikt bywa dużo silniejszy, bo mózg jeszcze uczy się, jak sprawnie godzić ze sobą informacje płynące z różnych zmysłów naraz.
To dlatego patrzenie przez okno na daleki horyzont zwykle pomaga, a czytanie w aucie prawie zawsze pogarsza sprawę. Kiedy dziecko patrzy w dal, jego oczy zaczynają widzieć ruch zgodny z tym, co czuje układ przedsionkowy, i sprzeczność znika. To dlatego dzieci siedzące z przodu, bliżej linii wzroku kierowcy, często czują się lepiej niż te na tylnej kanapie. I to dlatego objawy nasilają się właśnie na krętych, górskich drogach, gdzie przyspieszeń i zmian kierunku jest najwięcej.
Kilka prostych rzeczy realnie zmniejsza dyskomfort podczas jazdy. Warto zadbać o to, żeby dziecko patrzyło przed siebie, w stronę horyzontu, zamiast na ekran czy książkę trzymaną blisko twarzy. Dobrze robi też świeże powietrze w aucie i krótkie przerwy na trasie, podczas których dziecko może wyjść, przejść kilka kroków i spojrzeć w dal na nieruchomy punkt. Lekki, niewielki posiłek przed podróżą zwykle sprawdza się lepiej niż zupełnie pusty żołądek albo ciężki obiad tuż przed wsiadaniem do samochodu. Ma znaczenie też sam styl jazdy kierowcy, bo spokojne, przewidywalne przyspieszenia i hamowania dają układowi przedsionkowemu mniej pracy niż nerwowa jazda pełna gwałtownych manewrów.
Dla większości dzieci choroba lokomocyjna z czasem łagodnieje, bo układ nerwowy uczy się coraz sprawniej godzić sygnały płynące ze wzroku i z układu przedsionkowego. W naszej codziennej pracy w gabinecie spotykamy jednak dzieci, u których te same mdłości idą w parze z innymi sygnałami związanymi z ruchem. Dziecko unika karuzeli i huśtawek, mimo że rówieśnicy się nimi zachwycają. Traci równowagę częściej niż inne dzieci w tym samym wieku. Źle znosi nagłe zmiany pozycji ciała, na przykład przewrót w tył czy szybkie obroty.
W takich sytuacjach mdłości w samochodzie bywają tylko jednym z widocznych objawów tego, jak układ przedsionkowy przetwarza informacje o ruchu na co dzień, nie tylko podczas podróży. Podczas konsultacji w Centrum Fizjoterapii i Integracji Sensorycznej Domisiowa Chatka sprawdzamy dokładnie, jak dziecko reaguje na różne rodzaje ruchu i czy te reakcje mieszczą się w typowym zakresie, czy raczej wskazują na potrzebę dodatkowego wsparcia. Na tej podstawie wiemy, czy wystarczą proste, domowe sposoby na łagodniejszą podróż, czy warto objąć dziecko regularną pracą, która pomoże mu lepiej integrować bodźce płynące z ruchu.
Jeśli mdłości w aucie towarzyszą Wam od dawna i zwykłe sztuczki przestały wystarczać, to dobry moment, żeby spojrzeć na temat szerzej niż tylko przez pryzmat żołądka. Czasem odpowiedź leży dokładnie tam, gdzie nikt jej nie szuka, w małym narządzie w uchu, który cały czas pracuje po to, żeby dziecko wiedziało, gdzie jest jego ciało w przestrzeni.
