Seplenienie międzyzębowe u dziecka: skąd się bierze i jak pomóc

Seplenienie międzyzębowe to wada wymowy, przy której dziecko wsuwa język między zęby, wymawiając głoski takie jak „s”, „z”, „c” czy „sz”. Słychać to jako charakterystyczne „szeplenie”, a z boku widać czubek języka między zębami. W odróżnieniu od braku „r” nie jest to etap rozwoju, który mija sam, dlatego warto skonsultować je z logopedą w każdym wieku. Tylko dlaczego tak często pomaga nie ćwiczenie głoski „s”, ale nauka oddychania nosem i połykania?

Rodzice zwykle zauważają to przypadkiem. Na nagraniu z przedszkolnego występu dziecko recytuje wierszyk, a język co chwilę wychodzi mu między zęby. Albo ktoś z rodziny mówi: „ona sepleni, jak była mała, myślałam, że to minie”. Często słyszą też, że to urocze, że dziecko z tego wyrośnie, że wystarczy powtarzać „s” przed lustrem. Zanim zdecydujesz, czy czekać, zobacz, czym dokładnie jest seplenienie i skąd się bierze.

Seplenienie u dzieci: rodzaje i jak je rozpoznać

Seplenienie to nieprawidłowa wymowa głosek syczących, czyli „s”, „z”, „c”, „dz”, szumiących, czyli „sz”, „ż”, „cz”, „dż”, albo ciszących, czyli „ś”, „ź”, „ć”, „dź”. Najczęstsza odmiana to właśnie seplenienie międzyzębowe: podczas mówienia czubek języka wysuwa się między górne i dolne zęby. Głoski brzmią wtedy mniej wyraźnie, a słowa takie jak „sok”, „zupa” czy „szafa” zlewają się w podobne dźwięki.

Inne odmiany to seplenienie przyzębowe, kiedy język opiera się o zęby, i boczne, kiedy powietrze ucieka bokiem ust z charakterystycznym szumem. Seplenienie boczne słychać szczególnie wyraźnie i ono także samo się nie poprawia. Dla rodzica najprostszy sprawdzian to obserwacja: poproś dziecko, żeby powiedziało „sok”, „syn”, „sanki”, i zobacz, czy język nie wychodzi między zęby.

Trzy przekonania, które opóźniają pomoc

Pierwsze brzmi: „wyrośnie z tego, jak dojrzeje”. Brak „r” czy „sz” u młodszego dziecka to rzeczywiście etap rozwoju. Seplenienie międzyzębowe nie jest etapem, tylko utrwalonym sposobem układania języka, który z każdym rokiem staje się silniejszym nawykiem.

Drugie: „to przez zęby, poczekamy, aż wyrosną stałe”. Wymiana zębów około szóstego, siódmego roku życia może na chwilę nasilić seplenienie, bo przez szczerbę język łatwiej się wysuwa. Ale jeśli dziecko sepleniło wcześniej, nowe zęby same nie rozwiążą problemu.

Trzecie: „trzeba ćwiczyć głoskę s”. Ćwiczenie głoski jest ważne, ale jeśli przez resztę dnia język leży nisko, między zębami, a dziecko oddycha przez usta, kilka minut ćwiczeń nie przeważy wielu godzin starego nawyku.

Żadne z tych przekonań nie wyjaśnia, dlaczego klucz do wyraźnego „s” tak często leży gdzie indziej niż w samym „s”.

Skąd bierze się seplenienie międzyzębowe

Najczęściej przyczyną jest nieprawidłowe położenie języka w spoczynku i niedojrzały sposób połykania. Niemowlę połyka, wypychając język do przodu, i to jest u niego naturalne. Z czasem język powinien nauczyć się unosić do podniebienia. Jeśli tak się nie stanie, dziecko połyka po niemowlęcemu, a przy mówieniu język odruchowo wysuwa się do przodu.

Duże znaczenie ma oddychanie. Dziecko, które oddycha przez usta, na przykład z powodu częstych katarów, alergii albo powiększonego trzeciego migdała, trzyma usta otwarte, a język leży nisko na dnie jamy ustnej. Sprzyjają temu też długie ssanie smoczka albo kciuka i picie z butelki lub niekapka u starszego dziecka. O ssaniu kciuka pisaliśmy we wpisie Dlaczego dziecko ssie kciuka. Seplenienie międzyzębowe może iść w parze z wadą zgryzu, zwłaszcza z tak zwanym zgryzem otwartym, dlatego czasem potrzebna jest współpraca logopedy i ortodonty.

Jak wygląda terapia i co możesz robić w domu

Terapię zaczyna się od sprawdzenia, jak dziecko oddycha, połyka i gdzie trzyma język, gdy nie mówi. Jeśli dziecko oddycha przez usta, warto najpierw odwiedzić laryngologa i wyjaśnić przyczynę. Potem logopeda uczy prawidłowej pozycji języka w spoczynku, czyli czubka uniesionego tuż za górnymi zębami, oraz prawidłowego połykania. Dopiero na takim fundamencie wywołuje poprawne głoski i utrwala je w słowach i rozmowie.

W domu możesz wspierać ten proces na co dzień. Zachęcaj dziecko do oddychania nosem i zwracaj uwagę, czy śpi z zamkniętymi ustami. Zamień niekapek na zwykły kubek albo słomkę. Podawaj twardsze pokarmy do gryzienia, takie jak marchewka, jabłko czy skórka chleba. Bawcie się w „przyklejanie” językiem chrupki kukurydzianej do podniebienia za zębami, w kląskanie i w zlizywanie czegoś słodkiego z górnej wargi. Ograniczaj smoczek i nie poprawiaj dziecka przy każdym słowie, tylko spokojnie powtarzaj poprawną formę.

Kiedy umówić wizytę? Seplenienie międzyzębowe warto skonsultować od razu, gdy je zauważysz, bez względu na to, czy dziecko ma trzy, pięć czy osiem lat. Szczególnie nie zwlekaj, jeśli dziecko często ma otwarte usta, chrapie, ciągle jest zakatarzone, ślini się albo ma krzywo ustawione zęby. Te sygnały mówią, że przyczyna może leżeć głębiej niż w samej wymowie, a zajęcie się nią wcześnie pomaga nie tylko mowie, ale też zgryzowi i oddychaniu. U dzieci w wieku szkolnym seplenienie bywa też powodem docinków rówieśników, a to dodatkowy powód, żeby nie czekać.

Język mówi tak, jak leży

Wróćmy do pytania z początku. Mówienie zajmuje dziecku tylko część dnia. Przez resztę czasu język odpoczywa, a dziecko połyka ślinę kilkaset razy na dobę. Jeśli przez cały ten czas język leży między zębami albo wypycha się do przodu przy każdym połknięciu, to właśnie ten ruch staje się dla niego najbardziej naturalny. Przy mówieniu język wraca tam, gdzie spędza najwięcej czasu. Dlatego nauka oddychania nosem i prawidłowego połykania często daje więcej niż godziny powtarzania „s”. Zmienia się codzienne miejsce języka, a za nim wymowa.

Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko wysuwa język między zęby przy mówieniu, nie czekaj, aż z tego wyrośnie. W Domisiowej Chatce dzieci przyjmuje neurologopedka Anita Konieczna, która zajmuje się także terapią połykania i sprawdzi, skąd bierze się seplenienie u Twojego dziecka. Diagnoza logopedyczna kosztuje 170 zł. Więcej o naszej pracy przeczytasz na stronie logopeda dziecięcy i neurologopeda w Łukowie, a o innych trudnościach z wymową we wpisie Wady wymowy u dzieci. Termin ustalisz pod numerem 515 252 262, a jeśli nie odbieramy, bo akurat jesteśmy na zajęciach, wyślij SMS, oddzwonimy.